İSTANBUL'UN SOKAK ÇALGICILARI

Mahmut Sami ŞİMŞEK

 Sabah, erkenden hoş bir musiki ile uyandım. Sokaktan geliyordu bu ses. Bir akordeon sesi. Sabahın serinliğinde ve sessizliğinde dalga dalga yayılıyordu sokak aralarında. Bu güzel müzik sesiyle uyanmak öyle hoş duygular vermişti ki, bir an kendimi rüyalar ülkesinde hissettim. Hani çizgi filmlerde olur ya. Kırların, yeşilliklerin arasında sevimli bir evde oturan prenses, hayvanların söyledikleri şarkı sesleriyle uyanır. Tıpkı onun gibi.

 

     Şaşırdım bir an. Gelin almaya geldiklerinde veya atın üzerinde sünnet çocuğunu gezdirirken davul zurna sesi duyardık ara sıra. Ve çok rahatsız olurdum doğrusu. Ama bu ses huzur doldurdu birden odama, sokağıma, sabah sabah.

 

     Yoksa yine filmlerde olduğu gibi, biri serenat mı yapıyordu, aşkını mı ilân ediyordu akordeonla. Kalkıp pencereden baktım dışarıya. Genç bir adam, elinde akordeon, yanında onun yaşlarında bir kadın ve önlerinde bebek arabası. Yavaş yavaş ilerliyorlar, apartmanların önünde durup, yukarılara, camlara bakıyorlardı. Kadın, pencerelerden atılan bozuklukları yoldan topluyor, gelip geçenlere de el açıyordu. Genç adam camlara bakarak çalmaya devam ediyordu...

 

     Güne hoş bir başlangıç yapmıştım bu gün. Sabahın serinliğine ve sessizliğine ne çok yakışıyordu akordeon sesi. Sokak çalgıcılarına para vermek hiç âdetim olmadığı halde bunlara vermek geldi içimden. Güzel bir musiki ile güne merhaba dememi sağlamışlardı ne de olsa. Bir beşlik attım pencereden aşağıya. Ve kâğıt paraya mandalla küçük bir pusula da iliştirmiştim. Şöyle yazdım kâğıda: " Her Pazar gelin lütfen. "

    

     

 

     Bir de Taksim metrosundaki çalgıcıları beğeniyorum. Aksaray metrosunda yok nedense. Ya da bana rastlamadı. Taksimde her metroya bindiğimde, henüz turnikelere gelmeden, yürüyen şeridin köşesinde her gün bir başkası gelir ve sanatını icra eder orada. İşine giden ya da evine dönen bir yığın kalabalığın, kısa bir anlık da olsa hoş bir musiki fısıldar kulağına. Gün ortasında keyif katar hızlı adımlarımıza. Kafası bin bir telâş ile işine yetişmeye çalışan, ya da akşam yorgun argın evine dönerken, günün bütün sıkıntısını ve ağırlığını yorgun omuzlarında taşırken, sıkılmış, bitmiş bir anda, birden uzaklardan bir panflüt, bir ney sesi duymak... Daha metro girişindeki merdivenlerden inerken, uzaktan uzağa gelmeye başlar gitarın ya da kemanın sesi.

 

    

 

     İzinli ve belli bir nöbet sistemi uygulanan metro müzisyenliğinde, bir gün coşkulu bir şekilde gitarını çalan genç bir rakçıya, başka bir gün de mahzun mahzun neyini üfleyen bir neyzene rastlıyorsunuz. Önlerine açarak koydukları, çaldıkları müzik âletinin çantasında hep bozukluklar var. Bu tabloyu ilk gördüğümde Amerika gelmişti aklıma. TV de seyretmiştim sokak çalgıcılarını ve onlara bozuk para atanları. Gerçi onlarda sadece müzisyenler değil, ressamlar da vardı aynı şekilde para kazanan. Elinde boyalarıyla uygun bulduğu bir kaldırım taşına muhteşem tablosunu yapıyor, resmi tamamlayana kadar herkes, boyaların kenarına bıraktığı kutuya para atıyor, resim tamamlanınca da ressam kalkıp gidiyor, saatlerce uğraşarak yaptığı tablosu, öylece kaldırımda kalakalıyordu. Sokak ressamı ise, başka bir kaldırımda başka bir resim için tekrar kolları sıvıyordu. Bundan başka sokak pantomimcileri, yüzünü elini boyayıp bir heykel gibi kımıldamadan bekleyenler, neler neler. Fakat bizim konumuz sokak çalgıcıları.

 

     Bir defasında yine TV de bir delikanlı görmüştüm. Yine Amerika'da. Yanına koyduğu teypte müzik çalıyor, delikanlı da elinde iplerini tuttuğu kukla iskelete dans ettiriyordu. O kadar da güzel oynuyordu ki kukla iskelet. Hayran kalmıştım. Etrafına toplananlar, gösterinin nihayetinde iskeleti alkışladılar. Fakat çok az para attılar. İskelet de ağladı bu duruma. O ağlarken herkes gülüyordu. Sonra işe yaradı iskeletin ağlaması. Birden artıverdi kutudaki bozuklukların sayısı. Az ilerde bir başka çalgıcı xelefon çalıyordu. Bir başkası ise klarnet. Çok hoşuma gitmişti bu âdet. Bu sokak çalgıcıları âdeti.

 

    

 

     Sonra bu sevimli âdet TV aracılığıyla bize de sıçradı. Ve metroda, İstiklâl Caddesi'nde, büyük cadde ve alışveriş mekânlarında, meydanlarda, parklarda, sokaklarda her yerde görmeye başladık sokak çalgıcılarını. Aslında çalgıcı yerine müzisyen demek, daha doğru olsa gerek. Zira çok da güzel çalıyorlardı her birisi. Ve oldukça renkli manzaralar oluşuyordu sokaklarda. Şarkı isteyenler, oynayanlar, ritim tutanlar, sözle eşlik edenler, kameraya çekenler...

 

     Bence bu âdet çok hoş. Devâm etmeli ülkemizde. Zira hem yeni yeteneklere imkân sağlanmış oluyor, hem sokaklarımız seyyar musiki ile şenleniyor, hem de dilenciler karşılıksız dilenmemiş oluyor. Zira dilencilerin de artık bu yola başvurduklarına çok yerde şahit oldum.

 

     Kadıköy İskelesi'nde bir yaşlı amca zurna çalıyor. Nefesi yetmediği için arada bir durup soluklanıyor... Beyoğlu'nda gitar çalmayı bilmeyen bir başka ihtiyar, ekmek parası kazanıyor... Taksim metrosunda ney üfleyen bir neyzen... 4 Levent'te bir kemancı kız... Ve az ilerideki otobüs durağının yanında flüt çalan bir çocuk... Müzisyeninden dilencisine herkes, sanatını icra ediyor, elinden geleni sergiliyordu İstanbul sokaklarında.

 

    

 

     Bazen yabancı sokak müzisyenleri de çıkıyor karşınıza. Maritozzi-Bomboloni isimli İtalyan grup, bu işi profesyonelce yapıyor doğrusu. Kıvırcık saçlı, kirli yüzlü flüt çalan kız ise oldukça amatör. Hele yağmura rağmen çalmaya devam etmesi, müzik sevgisiyle dolu olduğunu değil, çaresiz hâlde olduğunu gösteriyordu. Acıdım.

 

     Sokak müzisyenlerinin en çok bulundukları yer ise, Taksim İstiklâl Caddesi. Oda kule ile Meşrûtiyet Caddesi arasındaki kısa pasajın akustiğinden yararlanmak için burayı daha çok tercih eden müzisyenleri bazen gruplar hâlinde de görebiliyorsunuz. O kadar ilgi görüyorlar ki bu sokak müzisyenleri, 10 Haziran 2007 Pazar akşamı, yine İstiklâl Caddesi'nde bir akşamüstü, fasıl geçen Balkan Müzisyenleri'ni, Abdülhamid'in tramvayı bile durup dinlemişti.

 

     Bir hafta sonu İstiklâl Caddesi'nde kitapçıları dolaşırken yine çok hoş bir müzik sesi geldi kulağıma. Kanun sesini andırıyordu. Sesin geldiği yöne gittim. Oda kule'nin hemen önünde genç bir delikanlı yere oturmuş çalıyordu bu garip müzik âletini. Etraftakilere sordum bilen çıkmadı. Yarım saate yakın dinledim musiki faslını. Sonunda müzisyen delikanlıya sordum, çaldığı müzik âletinin ismini, " Santur " dedi. O kadar da güzel çalıyordu ki, hâlâ sesi kulaklarımda. Ayrıca çaldığı müziğini CD ye de çekmiş, satıyordu bu kabiliyetli genç. Tıpkı konseri gibi, CD nin de belli bir fiyatı yok. Gönlünüzden ne koparsa fiyatına satıyor.

 

    

 

     Bir başka gün de Mecidiyeköy metrosunun o tünel gibi upuzun girişinde bir şarkıcıya rastladım. Gitar çalıyordu ve " Akdeniz Akşamları " nı söylüyordu. Sesi de güzeldi ve öyle de güzel söylüyordu ki... TV de seyrettiğimiz birçok meşhur şarkıcıdan daha güzel. Durup dinledim orada şarkıcıyı. Sonuna kadar. Bu şarkıyı bana sevdiren o metro şarkıcısı oldu.

 

     Bir an bu tür kabiliyetleri iyi değerlendiremediğimize üzüldüm. Fakat bu yeteneklerin sayısının artmasına da sevindim. Para attım kutusuna. Ama bozuk para değil. Her gördüğümde böyle sokak çalgıcılarını, muhakkak para vermeye çalışırım. Belki de kaybolmasınlar diye. Zira sokak çalgıcıları, sokaklarda karşılaşacağımız en hoş şeylerden biri. Amerika'da, Avrupa'da olduğunu gördükçe biz de niye yok diye üzülürdüm bir zamanlar. Artık var. Kıymetini bilmek lâzım.   

 

     Lâkin bir de çevreye gürültü kirliliği yaymaktan başka bir işe yaramayan âmâ çalgıcılar var ki, özellikle de elektronik müzik âletleriyle ve oldukça yüksek sesle çaldıkları için yanlarından bile geçmek istemiyorum. Müzik çalıyorlar değil de gürültü yapıyorlar desek daha doğru olur herhalde. İnsanlar da sırf özel durumlarından dolayı onlara merhamet ettiklerinden, katlanıyorlar sanırım bu sıkıntıya. 

 

     Bence destek olmalı sokak çalgıcılarına ve bu geleneğin yaygınlaşmasına yardımcı olunmalı. Gürültü kirliliği yapanlara değil, musiki faslı yapanlara. Tıpkı metroda olduğu gibi, bu işi hakkıyla yapabilecek olanlara belli saatler ve belli usûl çerçevesinde izin verilmeli. Zira sokağımızın da evimiz gibi bize âit olduğunu, benimsememiz gerektiğini hatırlatır onlar.

 

    

 

     Sokak çalgıcılığı çok ilginç bir kültür aslında. Yurt dışında olduğu gibi bizde de yaygınlaşabilir. Eminönü meydanının seyyar satıcılarından temizlenip de ressamlara devredilerek bir açık hava sanat galerisi oluşturulması gibi, parklarımız, metrolarımız, sokaklarımız da bu tür küçük çaplı konserlerle şenlenebilir. Bırakalım ressamların resimleriyle renklensin, müzisyenlerin müzikleriyle şenlensin, evlerimiz, barklarımız, sokaklarımız, parklarımız.